Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city
Bezpieczeństwo Blog Ekologia Idea smart city Infrastruktura Przestrzeń Relacje

Geologia wspiera budowę Smart City. Panel podczas konferencji EkoSfera [relacja]

Podczas niedawnej konferencji EkoSfera w Poznaniu miałem przyjemność moderować panel dyskusyjny o zarządzaniu przestrzenią podziemną w inteligentnych miastach. Myślę, że ciekawa rozmowa, zainicjowana przez Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, jest tylko początkiem myślenia o współczesnej geologii jako wsparciu dla tworzenia nowoczesnych, dobrze zarządzanych i bezpiecznych miast. Dzięki debacie uświadomiłem sobie, że miasta temat ich zasobów podziemnych traktują trochę po macoszemu. Warto popracować nad tym, aby to zmienić. Zapraszam na relację z dyskusji.

Panel „Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city” odbył się 25 października w ramach konferencji EkoSfera przygotowanej przez Ministerstwo Środowiska i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Wydarzenie towarzyszyło Międzynarodowym Targom Ochrony Środowiska POL-ECO SYSTEM w Poznaniu.

W dyskusji wzięli udział:

Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city

  • Grzegorz Boroń – Dyrektor Wydziału Zintegrowanego Rozwoju, Urząd Miasta Bydgoszczy
  • Piotr Janas – Prezes Zarządu SHH Sp. z o.o., Wrocław
  • Marek Kuna – Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów, Urząd Miasta Lublina
  • Wojciech Lenartowicz – Wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia Instytut Remediacji Terenów Zanieczyszczonych
  • Edyta Majer – Zastępca kierownika Programu Geozagrożenia i Geologia Inżynierska, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa
  • Jarosław Zawadzki – Zastępca Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego Geopoz, Urząd Miasta Poznania

Oto najciekawsze wypowiedzi moich rozmówców (starałem się wiernie oddać wypowiedzi, za ewentualne uproszczenia z góry przepraszam):

Edyta Majer, Państwowy Instytut Geologiczny

Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city„W Państwowym Instytucie Geologicznym prowadzimy projekt Baza Danych Geologiczno-Inżynierskich oraz opracowujemy atlasy geologiczno-inżynierskie. Dzięki realizacji tego projektu możemy zbierać dane m.in. o geologii miast.”

„Dlaczego usytuowanie geologii w kontekście smart city? Wykorzystujemy nowe technologie w celu gromadzenia danych o zasobach środowiska geologicznego, aby miasta mogły wykorzystać je w celu tworzenia bardziej przyjaznych warunków do życia. Kolejny element to zmiany w prawie dotyczącym zagospodarowania przestrzennego, choć w Polsce tego jeszcze nie widać. Ale np. w Szwajcarii wprowadzane są zmiany dotyczące zagospodarowania podziemnego. Trzeci element – wdrażanie nowoczesnych systemów zarządzania informacją o budynku, tzw. Building Information Modeling, oraz zarządzania informacją o mieście, tzw. City Information Modeling. I wreszcie ostatni element – kreowanie środowiska informacyjnego i uświadamianie o tym, co jest pod naszymi nogami, aby tej geologii się nie bać i wykorzystywać zasoby geologiczne do tworzenia miast inteligentnych.”

„Jako Państwowy Instytut Geologiczny jesteśmy dostawcą danych geologicznych. My je zbieramy i gromadzimy w jednym miejscu. Miasta są naszym odbiorcą i musimy tak do miast mówić, aby rozumiały one, co pod tą ziemią się dzieje. Wspólne działania różnych specjalistów prowadzą do zarządzania informacją i do jej wizualizacji.”

„Geologia to nie tylko zagrożenia, ale też korzyści. Mamy doświadczenie z Bydgoszczy, gdzie miejskiej wodociągi i kanalizacja zwróciły się do PIG z prośbą o pokazanie miejsc, gdzie wodociągi i kanalizację można prowadzić. Dzięki temu można zaoszczędzić na inwestycji, bo wiemy, jaka jest budowa geologiczna.”

„Smart geologia dla smart miasta. Powinniśmy mieć świadomość tego, co znajduje się pod naszymi stopami. Użytkownik miasta powinien wiedzieć, gdzie budować i co budować.”

Grzegorz Boroń, Urząd Miasta Bydgoszczy

„Mieliśmy katastrofę budowlaną. Wykop wykonany pod budynek wielorodzinny po prostu ‚zacisnął się’ i uruchomiło się osuwisko. Obecnie badane są przyczyny. Są ogromne straty finansowe, postępowanie prokuratorskie. Z punktu widzenia miasta – została zniszczona infrastruktura miejska, zniszczone budynki mieszkalne, linia tramwajowa nie działa od wielu miesięcy, wykonawca płaci odszkodowanie, jest spór sądowy. Zdarzenie uruchomiło mnóstwo problemów. Zastanawiamy się nad przyczyną tego zdarzenia. Oczywiście, było rozpoznanie geologiczno-inżynierskie, ale być może jest ono zbyt lekko traktowane przez projektantów budynków.”

Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city„Kto korzysta z wiedzy geologicznej? Jest to trochę wiedza tajemna, bo potrzeba specjalisty, aby zinterpretować dane, które opisują litosferę, podłoże hydrologiczne i geologiczne. Musi wykształcić się grono specjalistów, którzy będą potrafili tę wiedzę wykorzystać.”

„Ostatnio nagłośniony został przypadek zakładów chemicznych Zachem. Zakład został zlikwidowany, ale problem pozostał. Praktycznie przez cały czas jego funkcjonowania nie wyjeżdżały z niego odpady i nie były utylizowane. Zakład składował te odpady na swoim ogromnym terenie – to były inne czasy, sprzed czasów nowoczesnej ochrony środowiska. Teraz te zanieczyszczenia spływają z wysoczyzny w rejon doliny Wisły, który jest zamieszkały. Zanieczyszczone wody występują płytko i mieszkańcy są zagrożeni. Kwestia ogromnych kosztów.”

„Pozytywny przykład wykorzystania wiedzy związanej z podłożem. Mamy dużo działań w zakresie wykorzystania płytkiej geotermii. Takie instalacje stają się bardzo popularne, bo przy niewielkich kosztach mają wysoką efektywność.”

„W Polsce mamy pewien problem od początku przemian ustrojowych. Inne kraje radziły sobie z terenami poprzemysłowymi przy pomocy programów rządowych. Najpierw robiono w miarę pełną inwentaryzację terenu, a potem przeznaczano środki na remediację i rekultywację terenu. Myśmy ten etap przeskoczyli. Te problemy nadal istnieją i wracają jako problemy miejskie. Trudno jest dziś miastu ponosić odpowiedzialność za działalność przemysłową, która była prowadzona lata temu. Miasto nie było właścicielem zakładu, ale problem ma, jeśli chodzi o oddziaływanie tych obiektów na mieszkańców.”

„W miastach mamy do czynienia z silosowym modelem zarządzania. Dane dotyczące podłoża zbierane przez jeden wydział niekoniecznie są dostępne w pozostałych wydziałach urzędu i innych jednostkach miejskich. Myślę, że to jest nieuniknione, aby powstawały i funkcjonowały platformy oparte o system informacji geologicznej. Miasta stają się coraz bardziej nowoczesne. Zebranie danych w jedną platformę daje niesamowite narzędzie do zrządzania miastem. Część danych z takiej platformy może być udostępniane mieszkańcom w zrozumiałej formie, jak to się dzieje np. w ramach Bydgoskiej Mapy o Hałasie.”

„Geologia pozwala unikać zagrożeń, wiąże się z optymalnym wykorzystywaniem zasobów miejskich oraz powinna być uwzględniona w strategii miasta. Do tego trzeba technologii. Rolą dostawców technologii i jednostek badawczych takich jak Państwowy Instytut Geologiczny jest upowszechnianie tego, co się dzieje, oraz docieranie do decydentów z przykładami zastosowań.”

Piotr Janas, SHH Sp. z o.o.

„Systemy informacji przestrzennej są bardzo pomocnym narzędziem w zarządzaniu miastem.”

„Wszelkie elementy związane z danymi dotyczącymi infrastruktury miejskiej mają charakter przestrzenny. Są to ogromne ilości danych, mnóstwo rejestrów obligatoryjnych i fakultatywnych. Zarządzanie nimi jest wyzwaniem. Zadaniem zewnętrznego wykonawcy jest pomoc w ogarnięciu dużej ilości danych. Od firm wykonawczych oczekuje się dużego doświadczenia w zarządzaniu projektami, w tym projektami informatycznymi. Dodatkową trudnością jest duża ilość danych o charakterze przestrzennym. Różne instytucje zbierają dane w różnych formatach, aktualność tych danych też jest zróżnicowana. Wykonawcy muszą potrafić zarządzać danymi o różnych formatach, przetwarzać te różne formaty oraz dobierać narzędzia informatyczne, które są w stanie informację uwspólnić i udostępnić zarówno osobom z branży, jak i ogółowi użytkowników.”

Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city„W naszych projektach wyszło, że bez wiedzy inżynieryjnej i branżowej dotyczących zagadnień geologii i hydrologii bardzo trudno byłoby przejść przez proces projektowy. Podam przykład projektu, który realizowaliśmy wspólnie z Państwowym Instytutem Geologicznym. Okazało się, że ilość danych, ich format i aktualność są bardzo rozbieżne – gdyby nie wiedza branżowa pod stronie naszej, wykonawcy, to nie udałoby się przejść nawet podstawowych problemów.”

„Model trójwymiarowy miasta nad ziemią został zbudowany w Poznaniu. Pilotażowo jesteśmy przygotowani do tego, aby pokazać w postaci trójwymiarowej zarówno infrastrukturę podziemną, jak i warunki geologiczne, wychodząc z założenia, że jeden obraz za tysiąc słów.”

„Zebranie wielu źródeł danych w postaci przyjaznego obrazu, wizualizacji pozwala wyłapać oddziaływania między różnymi zagadnieniami.”

„Zarządzanie kosztuje. Aby optymalizować działania w zakresie oszczędzania czasu, pieniędzy i podwyższenia jakości, powinniśmy stosować standardy wymiany i udostępniania informacji. Główny geodeta kraju przyjął otwarty standard w zakresie modelowania 3D. Można go rozszerzać o inne informacje, w tym o informacje w zakresie geologii. Moja prośba, aby stworzyć optymalne zakresy informacji, potrzebne z punktu widzenia miasta i w powiązaniu z takimi instytucjami jak PIG. Dzięki temu będzie można uwspólniać te informacje jak najmniejszym kosztem.”

„Dziś technologia daje możliwość tworzenia tzw. digital twin city, czyli cyfrowego odwzorowania rzeczywistości.”

Marek Kuna, Urząd Miasta Lublina

„Nie jest domeną dzisiejszych czasów, że korzystamy z wiedzy geologicznej przy modelowaniu miast. To była podstawowa wiedza, jaką już dawno temu ludzie musieli zdobyć przy osiedlaniu się: dostęp do wody, możliwość posadowienia większej ilości budynków, żyzność gleby.”

„Miasta szukają rozwiązań na przyszłość – szukamy trendów i miejsc, gdzie miasto ma potencjał do rozwoju. Wiedza geologiczna jest niezbędna do planowania strategicznego i modelowania miasta. Odpowiedzialność obecnie rządzących miastami jest dużo większa niż dawniej – wynika to z liczby ludności, jaka zamieszkuje dziś miasta. Każde niedopatrzenie grozi katastrofą na wiele większą skalę niż kiedyś.”

Geologia dla miast. Zarządzanie przestrzenią podziemną w smart city„Jest problem w przypadku szczegółowej informacji o stanie ziemi, którą np. chcemy udostępnić inwestorom. Jest tylko wiedza ogólna. Inwestor zawsze chce wiedzieć więcej, chce bardziej szczegółowej informacji o terenie, w który chce zainwestować duże pieniądze. Chce mieć 100% pewności, co go czeka na danej działce. My inwestorom udostępniamy na pewien czas działki, którymi się interesują, aby mogli zrobić bardzo szczegółowe badania. Jako urząd taką wiedzę chcielibyśmy posiadać, ale zdobycie tej wiedzy – przynajmniej na dzisiaj – jest zbyt kosztowne.”

„Kwintesencja problemu to dotarcie z informacją do odbiorcy. Jej zawiłość, różnorodność, rozrzucenie w różnych źródłach i zbiorach to są te kłopoty, które nie pozwalają wykorzystać informacji o mieście w sposób optymalny. Cieszy mnie deklaracja prezesa SHH, że można zwizualizować dane geologiczne na modelu 3D.”

„Wiedza geologiczna dla miast jest niezbędna, tak jak i inne dane, do poprawnego i sprawnego zarządzania miastem. Miasto, które nie jest w stanie rozpoznać swojego potencjału, nie będzie się rozwijało w sposób zrównoważony. Mieszkańcy potrzebują bezpieczeństwa – każde dane, które przyczynią się do eliminacji ryzyk związanych z rozwojem miast, są bezcenne. Na koniec zadam pytanie: Kiedy Noe zaczął budować arkę? Zanim zaczęło padać…”

Wojciech Lenartowicz – Wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia Instytut Remediacji Terenów Zanieczyszczonych

„Obawiam się, że wiedza miast jest niestety bardzo ograniczona. Przy dość dynamicznym rozwoju miast w pierwszej kolejności wykorzystywano działki, które były „łatwe” dla deweloperów. Teraz w dużych miastach w większości pozostały tereny, które są nieoczywiste, trudne, po byłych zakładach przemysłowych oraz chemicznych, które przez dziesięciolecia nie były kontrolowane pod względem zanieczyszczeń. Z naszych bardzo pobieżnych danych wynika, że ok. 5% powierzchni może być zanieczyszczone.”

„Ustawodawstwo, które w ostatnim czasie się zmieniało, operuje pojęciem rekultywacji – przywrócenia powierzchni ziemi jej dotychczasowych, pierwotnych walorów i odwrócenie niekorzystnych przekształceń. Remediacja jest zaś wycinkiem rekultywacji, który dotyczy likwidacji zanieczyszczeń chemicznych, które są w glebie. Najczęściej w przypadku miast sytuacja jest taka, że teren na pierwszy rzut oka wydaje się nieprzekształcony, ale szalenie zanieczyszczony i wymaga remediacji.”

„Są prowadzone dwa rejestry: rejestr zanieczyszczeń historycznych (zanieczyszczenia, które powstały przed 2007 roku) i rejestr nowych szkód w środowisku. Wydaje się, że dane o zanieczyszczeniu są bardzo niepełne. Walczymy od pewnego czasu, żeby dane z tych rejestrów były informacją publiczną, najlepiej dostępną w internecie. Jako społeczeństwo nie możemy sobie zrobić mapy miasta z zanieczyszczonymi terenami. Gdy chcemy sobie kupić mieszkanie w nowej inwestycji deweloperskiej, to nie sprawdzimy w prosty sposób, czy taka inwestycja nie powstaje na zanieczyszczonym terenie. Tej wiedzy nie mamy, jest ona dopiero zbierana. Obawiam się, że miast tej wiedzy też nie mają.”

„Dane geologiczne i geotechniczne są wykorzystywane powszechnie. Mam przykład z Wrocławia, gdzie prowadziliśmy obsługę inwestora, który zakupił od miasta działkę na terenie wymagającym zmian społecznych. Miasto chciało, aby w trudnej okolicy powstał kompleks nowych biur i mieszkań. Miasto postawiło warunki obejmujące zakaz grodzenia, nakaz otwartości terenu oraz zakaz parkowania naziemnego. Inwestor mógł zbilansować inwestycję tylko wówczas, gdy mógł budować jak najwyżej, ale to jednocześnie oznaczało budowę w głąb ziemi, aby spełnić wymogi parkingowe. Dzięki wiedzy geotechnicznej wprowadzono nowe rozwiązania co do sposobów posadowienia głębokiego wykopu.”

„Geologia miast powinna być wiedzą powszechną, dostępną dla każdego w internecie. Mieszkaniec powinien wiedzieć, na jakim terenie buduje się przyszłe mieszkanie czy biuro. Ta wiedza powinna być powszechna, publiczna i darmowa.”

Jarosław Zawadzki, Urząd Miasta Poznania

„Musimy sobie uświadomić, że wiedza o geologii jest bardzo istotnym elementem, bo grunt i ziemia to integralne elementy środowiska przyrodniczego. Bardzo dużo uwagi poświęcamy powietrzu, bo smog, mówimy o zagrożeniach hydrologicznych i wodzie. Swego czasu dużo mówiono o geologii i zagrożeniach w momencie, gdy wchodziliśmy na obszary likwidowanych jednostek wojskowych i zakładów przemysłowych. Ostatnio wydaje się, że geologia i litosfera są gdzieś dalej, ale przecież jest to tak samo ważny element środowiska, jak dwa pozostałe. Bez właściwego podejścia do litosfery nie ma zrównoważonego rozwoju, który jest jedną z konstytucyjnych zasad obowiązujących w naszym kraju.”

„Wykorzystywanie wiedzy geologicznej w funkcjonowaniu nowoczesnego miast to temat rzeka. W przypadku dużych miast ich prezydenci są organami budowlanymi, organami środowiskowymi i organami administracji geologicznej. W normalnej, codziennej praktyce urzędniczej, niezależnie czy mamy plan zagospodarowania przestrzennego, pozwolenie na budowę, pozwolenie wodno-prawne czy decyzji o ustaleniu kierunku rekultywacji, urzędnicy miejscy muszą odwoływać się do wiedzy geologicznej. Z jednej strony, poprawność wydawania orzeczeń administracyjnych, a z drugiej – ta wiedza i jej praktyczne wykorzystanie w poszczególnych działaniach.”

„Są trzy podstawowe obszary zastosowania geologii w mieście: planowanie przestrzenne i kolejne etapy realizacji inwestycji, zagadnienia hydrologiczne, w tym zagrożenia, oraz ochrona środowiska, w tym rekultywacje, zarządzanie zielenią.”

„Czy model podziemny 3D miasta jest potrzebny? Tam, gdzie mamy do czynienia z przekształceniami związanymi z eksploatacją, to dla geologa miejskiego tai model jest rzeczą bardzo istotną. Gdy mamy w ziemi jakąś „wkładkę” chemiczną, to możemy wówczas określić, w jaki sposób ta „wkładka” będzie oddziaływała na środowisko. Model geologiczny byłby bardzo przydatny. Pytania: w jaki sposób go zbudować i kto go powinien zbudować?”

„Geologia to wiedza o środowisku, w oparciu o które rozwija się miasto. Lepsze podejmowanie decyzji, szybszy rozwój, bardziej efektywne zarządzanie procesami w mieście.”

 

Fot. Państwowy Instytut Geologiczny